عید غدیر؛ بزرگ ترین عید شیعیان
عید غدیر؛ بزرگ ترین عید شیعیان، روز هجدهم ذی الحجه است. بنابر روایات در روز هجدهم ذیحجه سال دهم هجرت پیامبر اکرم(ص)به امر الهی امام علی(ع) را به مقام خلافت و امامت منصوب کرد. این واقعه، در سفر حجة الوداع سال دهم هجری و در سرزمینی به نام غدیر خم روی داد.
در احادیث شیعه تعابیری هم چون عیدُ اللهِ الاکبر (عید بزرگ الاهی)، [۱] عید اهل بیت محمد(ص)،[۲] و اشرف الاعیاد (والاترین عید)، [۳] برای این روز به کار رفته است.
شیعیان در سراسر جهان این روز را جشن گرفته و مراسم مختلفی در گرامی داشت این روز برگزار میکنند. در قرون اخیر برگزاری این جشن از شعائر شیعه محسوب میشود.
محتویات
واقعه غدیر
پیامبر(ص) در ۲۴ یا ۲۵ ذیقعده سال دهم هجری همراه با هزاران نفر برای به جای آوردن مناسک حج، از مدینه به طرف مکه حرکت کرد.[۴] از آنجا که این حج، آخرین حج پیامبر (ص) بود به حجة الوداع مشهور شد. وقتی اعمال حج پایان یافت و پیامبر(ص) همراه مسلمانان مکه را ترک و به طرف مدینه حرکت کرد، روز ۱۸ ذی الحجه به غدیر خم رسیدند، در این مکان جبرئیل آیه تبلیغ را بر پیامبر(ص) نازل کرد و از جانب خداوند، به رسول خدا(ص) امر نمود تا علی(ع) را به عنوان ولی و وصی بعد از خود، به مردم معرفی کند.
بنابر روایات، رسول خدا(ص)، در غدیر خم مردم را گرد آورد و دست علی(ع) را بلند نمود تا همگان او را ببینند و فرمود: «ای مردم، آیا من از خود شما، بر شما بیشتر ولایت ندارم؟» مردم پاسخ دادند: «آری،ای رسول خدا.» حضرت فرمود: «خداوند ولی من است و من ولی مؤمنینام و من نسبت به آنان از خود آنان بیشتر ولایت دارم. پس هر کس که من مولای اویم، علی مولای اوست.» رسول خدا(ص) سه بار این جمله را تکرار کرد و فرمود: «خداوندا، دوست بدار و سرپرستی کن، هر کسی را که علی را دوست و سرپرست خود بداند و دشمن بدار هر کسی را که او را دشمن میدارد و یاری نما هر کسی را که او را یاری مینماید و به حال خود رها کن، هر کس که او را وا میگذارد.» سپس خطاب به مردم فرمود: «حاضران این پیام را به غایبان برسانند.»
عید غدیر در احادیث
در کتب اهل سنت روایت شده که هر کس روز هیجدهم ذی الحجه را روزه بگیرد، خداوند ثواب روزه شش ماه را برای او مینویسد و این روز، همان روز عید غدیر خم است.[۵]
رسول خدا(ص) فرمود: "روز غدیرخم برترین عیدهای امت من است و آن روزی است که خداوند بزرگ دستور داد، آن روز برادرم علی بن ابی طالب را به عنوان پرچمدار امتم منصوب کنم، تا بعد از من مردم توسط او هدایت شوند، و آن روزی است که خداوند در آن روز دین را تکمیل و نعمت را بر امت من تمام کرد و اسلام را به عنوان دین برای آنان پسندید." [۶]
همچنین امام صادق(ع) میفرماید: "روز غدیرخم عید بزرگ خداست، خدا پیامبری مبعوث نکرده، مگر اینکه این روز را عید گرفته و عظمت آن را شناخته و نام این روز در آسمان، روز عهد و پیمان در زمین، روز پیمان محکم و حضور همگانی است."[۷]
در روایتی دیگر امام صادق(ع) عید غدیر را عظیمترین و باشرافتترین عید مسلمین میدانند که سزاوار است در هر ساعت آن شکر خدا به جای آورده شود و مردم روزه شکرانه بگیرند که روزه این روز معادل شصت سال عبادت است.[۸]
امام رضا(ع) فرمود: "روز غدیر در میان اهل آسمان مشهورتر است تا میان اهل زمین... اگر مردم ارزش این روز را میدانستند، بیتردید فرشتگان در هر روز ده بار با آنان مصافحه میکردند."[۹]
تاریخچه عید و جشن غدیر
مسلمانان و بهخصوص شیعه از همان دورههای نخست، همواره روز غدیر را یکی از عیدهای بزرگ میدانستهاند و این روز در میان ایشان به عید غدیر معروف و مشهور است.[۱۰]
مسعودی (متوفای ۳۴۶ ه.ق) در کتابش [۱۱] نوشته است که فرزندان و شیعیان امیرالمؤمنین این روز را بزرگ میدارند. کلینی (متوفای ۳۲۸ ه.ق) در روایتی جشن گرفتن شیعیان را نقل کرده است.[۱۲] بنابر این روشن است که جشن عید غدیر در قرون سوم و چهارم امر رایجی بوده است.
پیش از اینها نیز فیاض بن محمد بن عمر طوسی روایتی نقل میکند که امام رضا(ع)(م ۲۰۳ ه.ق) روز غدیر را عید میگرفته است.[۱۳] با توجه به این که امام رضا(ع) در اواخر قرن دوم میزیستهاند قدمت برگزاری جشن به مناسبت روز غدیر روشن میشود.
این بزرگداشت در سالها و قرون بعدی نیز در بین مسلمین رایج بوده است تا جایی که بیعت با مستعلی بن مستنصر (از امرا و حاکمان مصر) در روز عید غدیر خم سال ۴۸۷ قمری صورت گرفت.[۱۴] در مصر خلفای فاطمی عید غدیر را رسمیت دادند و در ایران از سال ۹۰۷ ه.ق که شاه اسماعیل صفوی به سلطنت رسید تا امروز عید غدیر از اعیاد رسمی است.
در قرون اخیر برگزاری این جشن از شعائر شیعه محسوب میشود. در نجف همه ساله در این روز مراسم با شکوهی در صحن علوی برگزار میشود و رجال و علمای شیعه و سفرای کشورهای اسلامی در آن حضور یافته، خطابهها و قصائد غدیریه خوانده میشود. در یمن شیعیان زیدی روز غدیر را با جشن و چراغانی برگزار میکنند.
شب عید غدیر نیز در میان مسلمانان از شب های معروف شمرده میشود.[۱۵]
اعمال عید غدیر
منابع مطالعاتی غدیر
- الغدیر، علامه امینی
- غدیر در آیینه کتاب، محمد انصاری
- چهارده قرن با غدیر، محمد باقر انصاری
- همگام با پیامبر در حجه الوداع، حسین واثقی
- الغدیر و المعارضون، سید جعفر مرتضی عاملی
- الغدیر فی الإسلام، محمد رضا فرج اللّه حلفی نجفی
- شرح و تفسیر خطبه پیامبر اکرم در غدیر خم، سید محمدتقی نَقَوی
- عبقات الأنوار فی إمامة الأئمة الأطهار (حدیث الغدیر)، میرحامدحسین کنتوری لکنهویی
جستارهای وابسته
پانویس
- حر عاملی، وسائل الشیعه،ج ۸، ص۸۲
- سید ابن طاووس، اقبال الاعمال، ص۴۶۴
- کلینی، کافی، ج ۱، ص۲۰۳
- طبرسی، ج ۱، ص۵۶ ؛ مفید، ص۹۱ ؛ حلبی، ج ۳، ص۳۰۸
- خطیب بغدادی، ج ۸، ص۲۸۴
- صدوق، امالی، ص۱۲۵
- حرعاملی، ج ۵، ص۲۲۴
- حر عاملی، وسائل الشیعه، ج ۱۰، ص۴۴۳
- طوسی، ج ۶، ص۲۴
- ابو ریحان بیرونی، ص۹۵
- التنبیه و الاِشراف، ص۲۲۱
- کافی، ج۴، ص۱۴۹
- بحار الانوار، ج ۹۵، ص۳۲۲
- ابن خلکان، ج ۱، ص۶۰
- ثعالبی، ص۵۱۱
- قمی، ذیل اعمال روز ۱۸ ذی الحجه
منابع
- قرآن کریم.
- ابن خلکان، وفیات الاعیان، تحقیق احسان عباس، دارالثقافه، لبنان.
- ابن طاووس، اقبال الاعمال، دار الکتب الاسلامیه، تهران، ۱۳۶۷ ه.ش.
- ابوریحان بیرونی، آثار الباقیه، انتشارات ابن سینا، تهران.
- ثعالبی، ثمار القلوب، تحقیق ابراهیم صالح، دار البشائر، دمشق.
- حر عاملی، وسائل الشیعه، موسسه آل البیت، قم.
- حلبی، السیره الحلبیه، دارالمعرفه، بیروت.
- خطیب بغدادی، تاریخ بغداد، تحقیق مصطفی عبدالقادر، دارالکتب العلمیه، بیروت.
- ری شهری، موسوعه الامام علی ابن ابی طالب، دارالحدیث، قم.
- صدوق، امالی، تحقیق موسسه بعثت، موسسه بعثت، قم.
- صدوق، خصال، تحقیق علی اکبر غفاری، جامعه مدرسین، قم.
- طبرسی، الإحتجاج، نشر مرتضی، مشهد.
- طوسی، تهذیب الاحکام، سید حسن موسوی خرسان، دارالکتب الاسلامیه، تهران.
- عاملی، شیخ حر، وسائل الشیعه.
- قمی، مفاتیح الجنان.
- کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، دار الکتب الاسلامیه، تهران.
- مجلسی، محمد باقر، بحار الانوار، موسسه الوفاء، بیروت.
- مسعودی، علی بن الحسین، التبیه و الاشراف، دار الصاوی، قاهره، ۱۳۵۷ ه.ق.
- مفید، ارشاد، موسسه آل البیت، قم.
[نمایش]